Trasa nr 18 (40 km)

Śladami Cmentarzy Wojennych z okresu I Wojny Światowej. Lubartów – Kol. Annobór – Nowodwór Piaski – Lisów – Szczekarków – Klementynów – Tarło – Kol. Tarło – Pałecznica – Wola Sernicka – Nowa Wola – Czerniejów – Serniki – Lubartów

Ulicą Składową udajemy się do Annoboru Kolonii. Za wiaduktem na obwodnicy miasta Lubartowa skręcamy w prawo. Jedziemy wzdłuż obwodnicy, po lewej stronie drogi w pobliskim lesie mijamy Cmentarz Wojenny z okresu I Wojny Światowej.

Cmentarz założony w 1915 roku na planie prostokąta o wymiarach 36 na 32 m, ogrodzony metalową siatką. Pierwotnie znajdowało się tu 100 mogił zbiorowych i pojedynczych, na których stały drewniane krzyże z tabliczkami. Obecnie większość mogił zniszczona. W ewidencji austro-węgierskiej ujęty jako „EHEENFRIEDHOF NR 1 ANNOBÓR”. W ewidencji międzywojennej widnieje jako Cmentarz Wojenny nr 1 w Nowodworze. Pierwotnie pochowano tu 429 żołnierzy austro-węgierskich (z 14, 36, 55, 58 i 59 pułku piechoty oraz z 6, 7, 8, 9, 10 przemyskiego, 11, 12, 18, 28 i 34 pułku piechoty Landsturm), 1 sanitariusza austro-węgierskiego oraz 193 żołnierzy rosyjskich (z 14, 15, 107, 187 pułku piechoty), poległych między 4 a 10 sierpnia 1915 roku.W 1934 roku przeniesiono tu szczątki żołnierzy z Cmentarza Wojennego nr 2 w Nowodworze (197 żołnierzy austro-węgierskich i rosyjskich, poległych w okresie 4-8 sierpnia 1915 roku) i z Majdanu Kozłowieckiego (8 żołnierzy poległych 5-6 sierpnia 1915 roku). W latach trzydziestych XX wieku przeniesiono tu również szczątki z Cmentarza Wojennego w Kozłówce (140 żołnierzy austro-węgierskich i rosyjskich) m.in. z 22 i 29 czernihowskiego pułku piechoty).

W roku 1940 obiekt odnowili żołnierze niemieckiego batalionu budowniczego Luftwaffe. W czasie tych prac wykonano okrągły cokół z dużych kamieni polnych, w których osadzono drewniany krzyż (uległ on zniszczeniu w 1944 roku). Zbudowano też betonowy pomnik (obecnie mocno zniszczony). W jednym z rogów cmentarza zachował się pamiątkowy głaz z wyrytym konturem Żelaznego Krzyża oraz napisem: FRIEDHOF WIEDERBEREGESTELLT VOR LUFTWAFFESBAUBAT. Staraniem Urzędu Gminy Lubartów pod koniec lat dziewięćdziesiątych dokonano remontu cmentarza, odnowiono ogrodzenie, ustawiono tablicę informacyjną, odnowiono obelisk, na obelisku zainstalowano wysoki metalowy krzyż. Po 2000 roku na istniejących mogiłach ustawiono drewniane krzyże oraz odnowiono tablicę informacyjną.

Jedziemy dalej wzdłuż obwodnicy do miejscowości Wincentów. Kończy się dróżka asfaltowa. Przecinamy drogę krajową E19 i skręcamy w prawo w drogę asfaltową. Dojeżdżamy do ulicy Północnej, skręcamy w lewo. Jedziemy prosto do ulicy Kopernika, gdzie skręcamy także w lewo. Za kościołem parafialnym i przydrożną kapliczką skręcamy w prawo. Jedziemy w kierunku miejscowości Lisów. W Lisowie za sklepem skręcamy w drogę polną w prawo. Za kilkaset metrów objeżdżamy kapliczkę, położoną na skarpie, dookoła i udajemy się w dół, łąkami do miejscowości Szczekarków. Dojeżdżamy do Szkoły Podstawowej w Szczekarkowie. Za szkołą skręcamy w lewo w drogę asfaltową w kierunku Parczewa. Drogą tą dojeżdżamy do miejscowości Klementynów. W Klementynowie na wysokości przystanku autobusowego (z wysokim przydrożnym krzyżem), skręcamy w prawo i jedziemy prosto do lasu, aż pojawi się cmentarz żołnierzy austro- węgierskich i rosyjskich.

Cmentarz założony w 1915 roku na planie litery L. Pierwotnie otoczony wałem i rowem, obecnie niskim betonowym murkiem. Składał się z 36 mogił zbiorowych i pojedynczych. Obecnie duża część mogił zatarta, istniejące mogiły obramowane betonem. Pochowano tu około 160 żołnierzy austro-węgierskich (z 62 pułku piechoty oraz z 10 i 17 pułku strzelców) i rosyjskich, poległych w sierpniu 1915 roku. W latach dziewięćdziesiątych cmentarz został odnowiony, na mogiłach postawiono nowe drewniane krzyże, zainstalowano tablicę informacyjną dotyczącą cmentarza.

Przy cmentarzu skręcamy w prawo, dojeżdżamy do skrzyżowania dróg w miejscowości Tarło, skręcamy w prawo. Po przejechaniu około dwustu metrów, skręcamy w lewo w drogę 821. Dojeżdżamy do Kol. Tarło i udajemy się na wprost w kierunku miejscowości Pałecznica. Na początku Pałecznicy nie skręcamy tak jak prowadzi droga główna, tylko jedziemy prosto kilkadziesiąt metrów, a następnie skręcamy w prawo. Przed Szkołą Podstawową skręcamy w lewo. Droga ta (główna) doprowadzi nas do zalewu w Pałecznicy. Zawracamy, jedziemy skrajem lasu i po przejechaniu około 1 km, skręcamy w lewo w leśny dukt, którym dojedziemy do miejscowości Wola Sernicka. Przejeżdżamy na wprost skrzyżowanie dróg w Woli Sernickiej i główną drogą udajemy się w kierunku miejscowości Nowa Wola. Jedziemy przez las. Na końcu lasu skręcamy w lewo, jedziemy skrajem lasu około 1 km i odnajdujemy następny cmentarz wojskowy.

Założony w 1915 roku. W północno-zachodniej części cmentarza znajduje się duży kopiec – zbiorowa mogiła żołnierzy rosyjskich. Na wschód od kopca położone są 4 rzędy mogił. W ewidencji wojennej obiekt figuruje jako cmentarz nr 2 w Ruskowoli – las Baran (Ruskawola – ówczesna nazwa miejscowości Nowa Wola). Pierwotnie pochowano tu nieznaną liczbę żołnierzy austro-węgierskich i rosyjskich, poległych w sierpniu 1915 roku. W 1934 roku przeniesiono tu szczątki żołnierzy z cmentarza wojennego w Brzostówce (41 żołnierzy, w tym 38 niemieckich z 21, 45, 49, 74, 120, 122 i 146 pułku piechoty, z 2 pułku dragonów gwardii, z 201 i 209 kompanii pionierów oraz z 105 oddziału budowy mostów, a także 1 żołnierza rosyjskiego i cywilnego woźnicę. W tym samym roku w ramach porządkowania cmentarzy wojennych przeniesiono także szczątki żołnierzy z cmentarza znajdującego się w Wólce Zawieprzyckiej – 95 żołnierzy niemieckich i 6 żołnierzy rosyjskich. Obecnie cmentarz staraniem Urzędu Gminy Serniki został odnowiony, postawiono nowe drewniane krzyże oraz zainstalowano tablicę informacyjną.

Wracamy do drogi głównej, skręcamy w lewo i dojeżdżamy do Nowej Woli. Przejeżdżamy skrzyżowanie dróg na wprost i po przejechaniu około 500 metrów odnajdujemy kolejny cmentarz wojskowy, tym razem cmentarz żołnierzy niemieckich – 91 Oldenburskiego Pułku Piechoty z 1915 roku.

Na cmentarzu znajdują się dwie mogiły zbiorowe i 8 pojedynczych – 134 żołnierzy niemieckich. Centralnym punktem cmentarza jest pomnik wykonany z białego marmuru. Na pomniku został wyryty motyw stylizowanej litery P zwieńczonej koroną i otoczonej koliście wieńcem laurowym. Pod płaskorzeźbą widnieje biblijny tekst: DEN TAPFEREN SOLDATEN DES OLDENBURGISCHEN INF.REGTS.91 GEFALLEN BEI RUSKAOLDENBURGISCHEN INF.REGTS.91 GEFALLEN BEI RUSKA WOLA VON 5-6 AUGUST 1915 UM GEDACHTNIS (WOLA VON 5-6 AUGUST 1915 UM GEDACHTNIS (bohaterskim żołnierzom 91-ego Oldenburskiego Pułku Piechoty poległym pod Ruską Wolą 5-6 sierpnia 1915 – ku pamięci). W okresie PRL obiekt bardzo zaniedbany. W 1999 roku staraniem Urzędu Gminy w Sernikach cmentarz został uporządkowany.

Zawracamy. Naprzeciwko Szkoły Podstawowej skręcamy w lewo, jedziemy między zabudowaniami, dojeżdżamy do drogi asfaltowej, gdzie również skręcamy w lewo. Droga ta zaprowadzi nas do miejscowości Czerniejów. Dalej doliną rzeki Wieprz udajemy się przez miejscowość Serniki aż do kładki na rzece Wieprz. Po przekroczeniu rzeki Wieprz, przez łąki udajemy się do Lubartowa.

* Źródła: Marcin Dąbrowski – Cmentarze Wojenne z lat I Wojny Światowej w dawnym Województwie Lubelskim, Janusz Piekałkiewicz – Kalendarium Wydarzeń I Wojny Światowej